Dönüm kaç metrekare: Türkiye'de 1.000 m² (VUK md. 47 · TDK), KKTC tüzüğünde 1.337,803776 m²

Dekar, ar ve hektar tamdır; dönüm kanunda yalnız bir kanunun içinde tanımlıdır. 1 ar = 100 m², 1 hektar = 10.000 m², 1 dekar = 10 ar = 1.000 m²; üçü de metrik tanım gereği tamdır ve bu sayfa onları yuvarlamadan çevirir. Dönüm için okunan yürürlükteki tek tanım Vergi Usul Kanunu'nun 47. maddesinin son fıkrasıdır: «Bu kanunun uygulanmasında dönüm bin metre karelik toprak parçasıdır.» Cümlenin başındaki kayıt önemlidir, çünkü tanımı o kanunun uygulamasıyla sınırlar; okunan yürürlükteki başka bir metin dönümü her amaç için tanımlamıyor. Günlük anlamı Türk Dil Kurumu sözlüğü verir: «1000 m²lik bir alan ölçüsü; dekar». Yani 1.000 m² sağlam bir değerdir, ama «kanun dönümü her yerde 1.000 m² yaptı» cümlesi okunan metinlerde karşılığı olmayan bir cümledir.

1931 Ölçüler Kanunu dönümü hiç tanımlamadı ve kendisi yürürlükte değil. 1782 sayılı Ölçüler Kanunu'nun 6. maddesindeki yüzey listesi 600 dpi taranmış Resmî Gazete görüntüsünden okundu: orada «Dekametre murabbaı - Ar = yüz metre murabbaı» ve «Hektometre murabbaı - Hektar = on bin metre murabbaı» yazar; dekar satırı yoktur, dönüm hiç geçmez. O kanun 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu'nun 23. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlükteki 3516 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (c) bendi ise 1 Ocak 1933'ten önce düzenlenmiş tapu kayıtlarını kapsam dışında bırakır: bu yüzden eski bir kayıtta eski bir birimin yazması başlı başına bir hata değildir. 1945 tarihli 4753 sayılı Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu'nun beşinci maddesi «Dönüm bin metre karelik yerdir» der ve bu satır da bitmap görüntüden okundu; ancak bu kanun tarihseldir, yürürlükten kaldırılışını gösteren metin okunmadı, bu yüzden sayfa onu bugün geçerli bir dayanak olarak göstermez.

Aynı kelime, ilçeden ilçeye başka bir alan. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu Arşiv Dairesi Başkanlığı'nın Osmanlıca Tapu Terimleri Sözlüğü, eski kayıtları okumak için hazırlanmış bir kurum sözlüğüdür ve yöreye göre değişen ölçüler tablosunda şunları yazar: Afyon'da 1 dönüm 2.000 m², Çumra'da 2.500 m², Hadim'de 1.435,4247 m², Karapınar'da ise tek ilçe içinde üç ayrı dönüm verir: çiftçi dönümü 2.500 m², yeni dönüm 2.025 m², hükümet dönümü 10.000 m². Aynı sözlük atik dönümü 1.600 arşın kare = 918,672 m², cedid dönümü 2.500 m² olarak verir. Bu değerler bugünün mevzuatı değildir; eski kayıtları okumak içindir ve sayfa her satırda bunu yazar. Buna karşılık «büyük dönüm» hiçbir okunan kaynakta geçmiyor; Aksaray, Kayseri ve Karaman için tabloda satır yok; Konya'da 4.000 m² değeri yalnızca bir gazete haberinde, yerel kullanımın aktarımı olarak var. Sayfa bu üçünü ad vererek reddeder.

Evlek: Türkiye'de dönümün dörtte biri, KKTC'de 3.600 ayak kare. Türkçe sözlükte evlek «dönümün dörtte biri kadar olan alan ölçüsü»dür, yani 1.000 m²'lik dönümde 250 m². Bu bir yerleşik kullanımdır; bunu yazan bir kanun maddesi okunmadı. Eski kayıtlarda çeyrek kuralı her zaman tutmaz: TKGM sözlüğü atik evleği 229,668 m² (atik dönümün tam dörtte biri), Hadim'de evleği 250 m², Reşadiye'de 229,75 m², Sivas'ta 229,668 m², cedid evleği ise 100 m² olarak verir. Sonuncusu cedid dönümün dörtte biri değildir, onun dörtte biri 625 m² ederdi. Bu yüzden sayfa cedid ve Hadim satırlarında evleği çeyrekten türetmez, sözlüğün yazdığı sayıyı kullanır ve uyarısını basar. KKTC'de ise ilişki tamdır: tüzüğün alan tablosunda 1 dönüm = 14.400 ayak kare ve 1 evlek = 3.600 ayak kare yazar, yani 1 dönüm tam olarak 4 evlektir.

KKTC dönümü 1.338 m² değildir. Emlak sitelerinde dolaşan 1.338 ve 1.337,8 yuvarlanmış değerlerdir. KKTC'de Metroloji Yasası'na dayanan Uluslararası Temel Birimler Sistemi Tüzüğü'nün alan tablosu dönümü 14.400 ayak kare olarak sabitler; aynı tüzük 1 ayak kareyi 0,092 903 04 m² yazar. Çarpım tamdır: 14.400 × 0,09290304 = 1.337,803776 m², evlek ise 3.600 × 0,09290304 = 334,450944 m². Tüzüğün kendi sayfasında basılı uzun ondalıklar (1337,803 780 005 704 4 ve 334,450 940 001 398 8) bu çarpımdan milyonda birkaç metrekare sapar ve aynı tablo arşını «1 arşın = 0,0609 6 metre (m)» diye basar; TKGM sözlüğünün 1 arşın = 0,75774 m değerinin yanında bu, ondalık noktası kaymış bir dizgi hatasıdır; bu yüzden sayfa tablonun uzun ondalığını kopyalamaz, ayak kareden çarparak hesaplar. Tüzüğün Resmî Gazete'de yayımlandığı tarih ve bugünkü yürürlük durumu okunmadı; sayfa onu adıyla anar, yürürlükte olduğunu iddia etmez. Taşınmaz Mal Vergisi Yasası'nın 20. maddesinin (6). fıkrası ise arazi yüzölçümlerinin Tapu ve Kadastro Dairesi'nde kayıtlı ayak kare, evlek veya dönüm olarak hesaplanacağını söyler; okunan derleme 2008'de bitiyor, sonraki değişiklikler kontrol edilmedi.

Karar veren sayı tapudaki yüzölçümüdür, bu sayfa değil. Bir ilanda ya da konuşmada geçen «üç dönüm» bir tahmindir; alım satımda, miraste ve sınır anlaşmazlığında geçerli olan, tapu ya da parsel kaydındaki yüzölçümü rakamıdır. Bu rakamın hangi birimle yazıldığı bu sayfa için doğrulanamadı: Tapu Sicili Tüzüğü'nün okunan maddesi yüzölçümünü kayıt unsurları arasında sayar, o maddede birim yazmıyor; birimi belirtecek TKGM ve MEB belgelerine ise erişilemedi. O yüzden sayfa size «tapunun şu ekranında şu birimde yazar» demiyor; kaydınızdaki yüzölçümü rakamını okuyun, birimi neyse bu sayfaya onu girin. Dönüm diyen biri varsa hangi dönümü kastettiğini sorun: okunan kaynaklarda bu kelimenin karşılığı 918,672 m² ile 10.000 m² arasında değişiyor.