Beton hesaplama: döşeme, temel ve kolon için kaç m³
Beton hesaplama: döşeme, temel, kolon ve perde için kaç m³ hazır beton, zemin toleransı için fire payıyla. 60 ve 80 lb torba satırları ABD ürünüdür.
Beton hesaplama: döşeme, tabliye, temel, kolon ya da perde için kaç m³ hazır beton gerektiğini, teorik hacimle birlikte fire payını da vererek gösterir. Projedeki teorik hacmi aynen sipariş etmek, dökümün en uç köşesinde betonu eksik bırakır. Araçta iki şekil vardır, dikdörtgen prizma ve dairesel kolon; tabliye ve perde dikdörtgen alanlara girilir. Sayfa yalnızca hacmi hesaplar; beton sınıfını ve çimento dozajını hesaplamaz.
Hızlı cevap: döşemeye kaç m³ beton
| Döşeme | Teorik (m³) | %5 fire | %10 fire |
|---|---|---|---|
| 3 × 3 m, 100 mm | 0,9 | 0,95 | 0,99 |
| 4 × 4 m, 100 mm | 1,6 | 1,68 | 1,76 |
| 6 × 4 m, 100 mm | 2,4 | 2,52 | 2,64 |
| 6 × 4 m, 150 mm | 3,6 | 3,78 | 3,96 |
| 8 × 5 m, 150 mm | 6 | 6,3 | 6,6 |
| 6 × 4 m, 200 mm | 4,8 | 5,04 | 5,28 |
| 10 × 5 m, 200 mm | 10 | 10,5 | 11 |
Hacim = uzunluk × genişlik × kalınlık. Zemine oturan tipik döşeme için %10 fire; projedeki teorik hacmi aynen sipariş etmek, dökümün sonunda betonun yetmemesinin sebebidir.
| Teorik hacim | — |
|---|---|
| Fire payıyla | — |
| 60 lb torba, ABD kuru beton karışımı (her biri 0,45 ft³) | — |
| 80 lb torba, ABD kuru beton karışımı (her biri 0,60 ft³) | — |
Fire payı dökülen beton değil, zemin toleransıdır. NRMCA'nın Concrete in Practice 8 (CIP 8) broşürü hesabı açıkça yapar: 100 mm (4 in) kalınlığındaki bir döşemede 3 mm (1/8 in) fazla derinlik %3 eksik beton demektir, 32 m³'lük bir siparişte 1 m³. ACI 117‑10 (2015'te yeniden onaylanmış baskı) §4.4.5, zemine oturan döşemenin hemen altındaki ince tesviyenin ±3/4 in (19 mm) sapmasına izin verir. Bu, o 1/8 in'in altı katıdır; hesaplayıcıdaki varsayılanın sıfır değil %10 olmasının nedeni budur. CIP 8'in kendi önerisi, fire, fazla kazı ve öngörülemeyen durumlar için plan ölçülerinin %4 ile %10 üzerinde sipariş vermektir. Bu yüzdeler bir standart şartı değil, bir meslek birliğinin önerisidir: pratik kural (rule_of_thumb). CIP 8 de ACI 117‑10 da ABD belgesidir; Türkiye'de bağlayıcı olduklarını gösteren bir belge okumadık.
Tolerans yalnızca bir yönde işler. Aynı belgenin §4.5.4 maddesi zemine oturan döşemenin kalınlığını numunelerin ortalamasında −3/8 in (9,5 mm), tek bir numunede −3/4 in (19 mm) ile sınırlar. Artı tolerans yazmaz; standardın isteğe bağlı gereksinimler kontrol listesi artı kalınlık toleransı seçimini asma döşemeler (§4.5.3) için sunar, zemine oturan döşemeler için sunmaz. R4.4.5 açıklaması, ±3/4 in zemin toleransının döşemenin §4.5.4'e uyabilmesi için konduğunu söyler. Kural simetrik, hedef tek yönlüdür: artı yarısını kimse ölçmez. CIP 8'in ASTM C94'ten aktardığı not, fazla kazıyı «none of which are the responsibility of the producer» dediği nedenler arasında sayar. CIP 8'e göre hazır beton, mikserden boşalan taze beton hacmiyle satılır; bu yüzden fazla derinlik sizin faturanıza yazılır.
Yüzde bu iş için yanlış birimdir. Tesviye ekibi milimetreyle çalışır, bu sayfa ise yüzde ister. Hesap, fazla derinliğin kalınlığa oranıdır: 3/8 in (9,5 mm) düşük zemin 4 in'lik döşemede %9,4 eder, 8 in'lik döşemede bunun yarısını. Riski asıl ince döşeme taşır; burada %15 bile 4 in'lik döşemede yalnızca 0,6 in (15 mm) karşılar, §4.4.5'in izin verdiği 3/4 in'i karşılamaz. 150 mm'lik bir döşemede 19 mm düşük zemin %12,7'dir. Temellerde tolerans başka bir nedenle zaten daha geniştir: §3.5.2, zemine karşı kalıpsız dökülen bir temelin 2 ft (610 mm) ya da daha küçük bir boyutta plan genişliğini 3 in (76 mm) aşmasına ve 1/2 in (13 mm) altında kalmasına izin verir.
Asıl pahalı olan, betonun eksik kalmasıdır. ACI soğuk derzi, malzemenin karışıp bağlanmasını önleyecek kadar uzun bir döküm gecikmesinden doğan derz ya da süreksizlik olarak tanımlar. Bu, döşemeyi boydan boya kesen, projede çizilmemiş ve donatıyla bağlanmamış bir yüzeydir. CIP 8, dökümün sonuna doğru gereken miktarı yeniden değerlendirip son 2 ya da 3 mikserin siparişini buna göre ayarlamayı önerir; santral kapandıktan sonra eksik bir mikseri beklemek böyle önlenir. Bu aramayı santral kapanmadan yapın. Okuduğumuz iki Türkçe belge betonu metreküple ölçer. İMO'nun sitesinde yayımlanan, TMH sayı 426'daki (2003/4) örnek hazır beton şartnamesi ve sözleşmesi ödemeyi şöyle bağlar: «Ödemeye esas beton miktarı teslim alınan irsaliyeler toplamı metreküp miktarıdır.» Bu bir örnek sözleşmedir, yürürlükteki bir kural değildir. Türkiye Hazır Beton Birliği'nin (THBB) karekodlu beton irsaliyesi tanım dokümanı da irsaliyedeki beton miktarı alanını m³ cinsinden, mikserin yükü ve o inşaat için sipariş edilen günlük toplam olarak tanımlar. Asgari sipariş miktarını ve yuvarlama adımını okumadık; bunları santralinize sorun. Bu sayfa hiçbir Türk standardını ya da yönetmeliğini okumadı ve onların tolerans ya da fire için ne istediğini söylemez; bir döşemenin toleransını ve kalınlığını projeniz ve şartnameniz belirler, oraya bakın.
Şantiyede kontrol ettiklerim
Santrali aramadan önce baktığım üç şey. Bu sayıyı santrale söylemeden önce üç şeye bakarım. Önce birimlere: hesaplayıcı uzunluk ve genişliği metre, kalınlığı milimetre ister. 15 cm'lik döşemeye kalınlık olarak 15 yazarsam hacim on kat küçük çıkar; sayfa bu durumda kalınlık uyarısı verir, ama ben uyarıyı beklemem. Sonra elemanları ayırırım. Temeli, döşemeyi ve kolonları tek kalemde toplamam, çünkü fire payı elemana göre değişir: toprağa dökülen temel %15 seçeneğine girer, %5 seçeneğine ise yalnızca kalıbı sıkı kontrol edilen kolon ya da perde girer. Hepsine tek bir yüzde vermek birini eksik, ötekini fazla bırakır. Kalıplı elemanda payı zemin değil kalıp tüketir; kalıbı kontrol eden yoksa %5'e güvenmem. Son olarak sonucu santralin kabul ettiği miktara yukarı yuvarlarım. Döküm günü irsaliyelerdeki mikser yüklerini eleman eleman kendim toplar, ayırdığım hacimlerle karşılaştırırım. Tek bir genel toplama bakarsam betonun hangi elemanda eksik ya da fazla gittiğini göremem.
Torba verimleri Quikrete'in Concrete Mix teknik veri sayfasındandır (Technical Data Sheet #1101; hangi revizyon olduğu bu sayfa için okunmadı): 80 lb torba yaklaşık 0,60 ft³, 60 lb torba yaklaşık 0,45 ft³ beton verir. Bu da yarda küp başına 45 ve 60 torba eder. 60 lb ve 80 lb satırları ABD'de satılan, içinde çimento ile agreganın birlikte bulunduğu torbalı kuru beton karışımıdır; çimento torbası değildir ve Türkiye'deki torbalı ürünlere uygulanmaz. Bu sayfa Türkiye'de satılan hiçbir torbalı ürünün verimini okumadı; torbanın üzerindeki değeri okuyun. Satırlardaki ton, 2.000 lb'lik ABD kısa tonudur. Okunan belgeler: NRMCA CIP 8 (2016 revizyonu), ACI 117‑10 (kapakta «Reappoved 2015» yazan, 2015'te yeniden onaylanmış baskı) §3.5.2, §4.4.5, R4.4.5, §4.5.3, §4.5.4 ve isteğe bağlı gereksinimler kontrol listesi, İMO'nun TMH sayı 426 (2003/4) örnek şartname ve sözleşmesi §7 «Metraj», THBB EBİS karekodlu beton irsaliyesi tanım dokümanı. Soğuk derz tanımı ACI'ye aittir; terminoloji sözlüğünün baskısı okunmadı. Hesaplayıcı ondalıkları virgülle yazar, binlik ayırıcı kullanmaz. Dereceler: 1 yd³ = 27 ft³ kesin (exact); 1 ft = 0,3048 m ve 1 in = 25,4 mm kesin (exact); 1 ft³ = 0,0283168 m³, kesin değerin yedi ondalık haneye yuvarlanmışı, yani yuvarlanmış dönüşüm (convention); 1 kısa ton = 2.000 lb kesin (exact); torba verimleri resmî tablo (official_table), ancak tablo bir kurumun değil üreticinin kendisinindir ve değerleri «approximately» diye verir; %0, %5, %10 ve %15 fire seçenekleri, 1 yd³ üzerinde hazır beton uyarısı ve 3,5 in (89 mm) kalınlık uyarısı pratik kural (rule_of_thumb).
Hesaplama örneği
Bahçeye, zemine oturan 8 × 5 m boyutunda ve 15 cm kalınlığında bir beton döşeme dökülecek. Kaç m³ hazır beton sipariş edilmeli?
- Hacim: 8 × 5 × 0,15 = 6 m³. Projedeki teorik hacim budur.
- Zemine oturan döşeme için kutudaki varsayılan %10 fire payı: 6 × 1,1 = 6,6 m³. Santrale söylenecek sayı budur.
- Aynı hacim ABD birimleriyle 7,85 yd³ ve 211,9 ft³; fire payıyla 8,63 yd³ ve 233,1 ft³.
- Torba satırları ABD'deki kuru beton karışımı içindir: 60 lb torbadan 518 adet (15,54 ABD kısa tonu), 80 lb torbadan 389 adet (15,56 ABD kısa tonu). Bu satırlar Türkiye'deki torbalı ürünlere uygulanmaz.
6,6 m³ sipariş edin ve santralin kabul ettiği miktara yukarı yuvarlayın. Projenin üzerindeki 0,6 m³ dökülen beton değil, sıkıştırılmış zeminin kotu için bırakılan paydır: 150 mm'lik döşemenin altında zemin ortalama 15 mm düşük kalırsa o 0,6 m³'ün tamamı kullanılır. Yüzde onluk pay bir pratik kuraldır; toleransı projenizin şartnamesi belirler.
Bu sayfadaki 14 değer 29.10.2026 tarihinde gerçek bir tarayıcıda hesaplandı ve ayrıca hesaplanmış beklenen değerlerle tek tek karşılaştırıldı (sitenin tamamında 2.808 değer, 228 hesaplayıcı).
Sık sorulan sorular
1 m³ beton kaç metrekare döşeme olur?
Kalınlığa bağlıdır: alan, hacmin kalınlığa bölümüdür. 1 m³ beton 10 cm kalınlıkta 10 m², 12 cm'de 8,33 m², 15 cm'de 6,67 m², 20 cm'de 5 m² döşeme eder. Bu aritmetik kesindir (exact) ama fire payını içermez: zemine oturan 15 cm'lik bir döşemenin altında zemin 1 cm düşükse aynı 6,67 m² için 1 m³ değil 1,07 m³ gerekir. Hesaplayıcıya alanı değil uzunluk ve genişliği metre, kalınlığı milimetre olarak girin.
Kolon betonu nasıl hesaplanır?
Dairesel kolon için şekil olarak «Kolon (dairesel)» seçin, çapı milimetre, yüksekliği metre olarak girin; hacim π × (çap/2)² × yükseklik × adettir. Dikdörtgen kolon için ayrı bir şekil yoktur, ama bir kutunun hacmi aynı çarpımdır: «Döşeme / temel» seçip uzunluğa ve genişliğe kesit kenarlarını metre olarak, kalınlığa kolon yüksekliğini milimetre olarak yazın. 30 × 50 cm kesitli, 3 m yüksekliğinde 12 kolon için 0,3 × 0,5 × 3 × 12 = 5,4 m³ eder; kalıplı eleman için %5 fire payıyla 5,67 m³. %5 pratik kuraldır (rule_of_thumb), standart şartı değil.
Tabliye ve perde betonunda fire payı ne olmalı?
Bu sayfanın seçenekleri pratik kuraldır (rule_of_thumb): kalıplı ve sıkı kontrollü işler için %5, zemine oturan tipik döşeme için %10, düzensiz zemin ve toprağa dökülen temel için %15. Tabliye ve perde kalıba dökülür, bu yüzden zemin toleransı onlara uygulanmaz; NRMCA'nın CIP 8 broşürü ise kalıpların beton basıncıyla sehim yapmasını ya da şişmesini eksik çıkan betonun nedenleri arasında sayar. ACI 117-10 asma döşemenin kalınlığına −1/4 in (6,35 mm) eksi tolerans verir ve artı toleransı şartnameyi yazana bırakır. Perde için «Döşeme / temel» seçip uzunluk alanına perde uzunluğunu, genişlik alanına perde yüksekliğini, kalınlık alanına duvar kalınlığını girin. Bu sayfa Türkiye'de bu elemanlar için bir fire ya da tolerans şartı okumadı; projenizin şartnamesine bakın.
Türkiye'de hazır beton torbayla mı, m³ ile mi alınır?
Okuduğumuz Türkçe belgeler hazır betonu metreküple ölçer: İMO'nun sitesinde yayımlanan örnek hazır beton sözleşmesi ödemeye esas miktarı teslim alınan irsaliyelerin metreküp toplamı olarak yazar, Türkiye Hazır Beton Birliği'nin karekodlu irsaliye dokümanı da irsaliyedeki beton miktarını m³ cinsinden tanımlar. Hesaplayıcının 60 lb ve 80 lb satırları ise ABD'de satılan torbalı kuru beton karışımıdır (Quikrete teknik veri sayfasına göre torba başına yaklaşık 0,45 ve 0,60 ft³); çimento torbası değildir ve Türkiye'deki torbalı ürünlere uygulanmaz. Türkiye'de satılan torbalı ürünlerin verimini bu sayfa okumadı: torbanın üzerindeki verimi okuyun.
Bu hesaplayıcı C25, C30 gibi beton sınıfını ya da çimento dozajını verir mi?
Hayır, yalnızca hacmi hesaplar. Beton sınıfı ve karışım oranları için bu sayfa bir kaynak okumadı ve tahmini bir oran yazmaz. Hazır betonda sınıf santrale siparişle birlikte bildirilir; hangi sınıfın gerektiğini projenizin statik hesabı ve şartnamesi belirler. Şantiyede karıştırılacak betonun dozajı için de projenin şartnamesine ya da betonu tasarlayan mühendise bakın.